Actueel

Cellen met ritme in de dunne darm

3 november, 2026

Cellen met ritme in de dunne darm

Cellen die met elkaar communiceren (cyaanblauw) in de darmen van een muis (magenta). Beeld: Sonja Weterings, Hubrecht Instituut.

Onderzoekers van het Hubrecht Instituut laten in Science zien dat de dunne darm de frequentie van een signaal gebruikt voor de aanmaak van verschillende celtypen. In dunne darm-organoïden observeerden ze dat de hoeveelheid van een signaaleiwit, betrokken in de signaalroute van de groeifactor Notch, anders toe- en afneemt in verschillende cellen. Veranderingen in de frequentie van deze schommelingen resulteerden in een andere verhouding tussen de celtypen.

Stamcellen in de darmwand produceren voortdurend nieuwe cellen, waarbij de binnenste laag van de darmwand elke vijf tot zeven dagen volledig wordt vervangen. Het lot van de cellen hangt daarbij onder andere af van de groeifactor Notch, waarbij lage Notch-activiteit differentiatie aanstuurt. Onderzoekers uit de groep van biochemicus Ina Sonnen van het Hubrecht Instituut hebben nu laten zien in darmorganoïden dat schommelingen in de hoeveelheid van dit signaal variëren in frequentie tussen verschillende darmcellen.

Met microfluïdische technieken zochten de onderzoekers naar de mogelijke functie van deze frequentievariaties, waarbij ze de schommelingen van het signaal eigenhandig konden manipuleren in driedimensionale organoïden. Hiermee ontdekten ze dat de cellen niet enkel reageren op de aan- of afwezigheid van het signaal, maar dat veranderingen in de frequentie zorgen voor duidelijke verschillen in de compositie van celtypen. Sonnen: ‘Toen we zagen dat die frequentie daadwerkelijk invloed heeft op welke cellen groeien, zijn we dit uitbundig gaan vieren.’

Intravitaal

In hun metingen keken de onderzoekers naar het eiwit Hes1, een transcriptierepressor waarvan de aanmaak wordt aangestuurd door de Notch-signaalroute en die meebepaalt welke celtypen uit darmstamcellen ontstaan. Aan de hand van een fluorescente Hes1 reporter konden ze in darmorganoïden bestuderen hoe de hoeveelheid van het eiwit in de cellen oscilleerde. Sonnen: ‘Organoïden zijn ideaal voor dit soort onderzoek, omdat je heel duidelijk kunt zien waar de stamcellen zitten en hoe die differentiëren naar verschillende cellen.’ Ze ontdekten dat de schommelingen langzamer werden naarmate cellen zich verder van de stamcellen bevonden, en dat verschillende celtypen een ander Hes1-ritme hadden.

Vervolgens werkten de onderzoekers samen met de groep van Jacco van Rheenen van het NKI, experts op het gebied van intravitale microscopie. Met deze techniek konden ze gedurende langere tijd naar de hoeveelheid Hes1 in darmcellen van levende muizen kijken. ‘Ook hier zagen we dat het signaal in de cellen schommelde’, zegt Sonnen. ‘De oscillaties hadden een periode tussen ruwweg 75 en 200 minuten, waarbij we iedere 15 minuten een afbeelding namen van dezelfde cellen.’

FM-radio

‘Maar het is niet genoeg om te weten dat je signaal oscilleert’, zegt Sonnen. ‘Als volgende stap wilden we achterhalen of die oscillaties ook daadwerkelijk informatie overbrengen.’ Hiervoor maakten de onderzoekers gebruik van een microfluïdisch systeem, waarmee ze het ritme van het signaal in de organoïden van buitenaf konden beïnvloedden. Met het systeem konden ze met zelfbepaalde tussenpozen kleine hoeveelheden van een chemische stof toedienen die de Notch-signaalroute tijdelijk remde.

Ritmische communicatie tussen cellen in darmorganoïden. Video: Sonja Weterings, Hubrecht Instituut.

In samenwerking met de groep van biofysicus Alexander van Oudenaarden van het Hubrecht Instituut zagen ze hierbij duidelijk dat bepaalde frequenties de verhouding tussen de verschillende celtypen in de organoïden veranderden. Het opleggen van oscillaties van 90 minuten leidde tot een hoger aantal stam- en voorlopercellen, terwijl tragere oscillaties van 130 minuten verdere differentiatie bevorderde. Daarmee toonden ze onlosmakelijk aan dat de frequentie van de oscillaties reguleert welke celtypen uit de stamcellen ontstaan. Sonnen vergelijkt het graag met een FM-radio. ‘Net als dat je daarbij de frequentie van een oscillerend signaal verandert om muziek over te dragen, blijkt nu dat darmcellen eigenlijk hetzelfde doen.’

Kanker

Als volgende stap willen de onderzoekers bepalen hoe de cel achterhaalt of een signaal sneller of langzaam gaat. ‘Eigenlijk weten we nog steeds niet zoveel over de functie van deze dynamische signalen’, zegt Sonnen. ‘Verschillende frequenties leiden tot verschillende celtypen, maar we begrijpen nog niet hoe de cel dat doet.’

Ook kunnen de resultaten bijdragen aan een beter begrip in hoe de darmen een gezonde balans tussen verschillende celtypen behouden, en wat er plaatsvindt wanneer dat evenwicht verstoord raakt. Zo richten de onderzoekers zich nu in samenwerking met KWF op de vraag of en hoe de frequentie van moleculaire signalen verandert bij de ontwikkeling van darmkanker. Voor dit onderzoek groeien ze vooralsnog organoïden waarin ze darmkankermutaties induceren, met als doel om in de toekomst ook met primaire weefsels te werken. ‘We zien in dit nieuwe werk dat de signalen in de organoïden nog steeds oscilleren, maar dat de frequentie veranderd is. De vraag is nu wat dit voor een kankercel betekent.’

Ruben Boot
Ruben Boot 3 november 2026

Nog geen opmerkingen

Meer Actueel
Interstellaire condities geen belemmering voor peptidevorming    
11 nov 2026 — Niels Olfert
Kristallen wolf
10 nov 2026 — Ruben Boot
Model voorspelt beste mengverhouding voor biocomposieten  
03 nov 2026 — Niels Olfert
'Suikerprofessor' Marthe Walvoort krijgt KNCV Van Marumpenning 2026 voor 'Slim Smullen'
30 okt 2026 — Esther Thole
C2Weekly nieuwsbrief
weekly

Mis geen enkel bericht met onze nieuwsbrief C2Weekly

Elke woensdag in je inbox: het laatste chemie- en life sciences nieuws uit Nederland en Vlaanderen, aangevuld met analyses, achtergronden en meer!

Inloggen

Nog niet geregistreerd?

Registreer je gratis en ontvang de nieuwsbrief, creëer je eigen profiel en reageer op onze artikelen.

Not registered yet?

Register for free and receive our newsletter.

Inloggen voor leden van de KNCV, KVCV, NBV en NVBMB

  • Log in het met het e-mailadres waarmee je bij je vereniging bekend bent. Weet je niet welk e-mailadres dat is? Kijk dan op welk adres je de digitale nieuwsbrief van je vereniging ontvangt.
  • Als je nog niet eerder ingelogd hebt moet je een nieuw wachtwoord aanmaken. Klik hiervoor op ‘wachtwoord resetten’.