Bilthoven Biologicals werd na de coronacrisis aangewezen als één van de vier Europese Pandemic Preparedness Facilities. Op deze locatie kunnen binnen drie maanden miljoenen vaccins worden geproduceerd. ‘Door hier nu in te investeren, hoef je niet op nul te beginnen als er echt een pandemie ontstaat.’

De coronapandemie maakte duidelijk dat we een betere internationale benadering nodig hebben om wereldwijd verspreide ziekten efficiënt te bestrijden. Zo moet bijvoorbeeld de grootschalige productie van vaccins over landsgrenzen heen worden georganiseerd – dat bleek namelijk een belangrijke bottleneck tijdens de coronacrisis. Op Europees niveau zijn daarom vier locaties aangewezen als zogeheten Pandemic Preparedness Facility. Deze sites moeten in het geval van een nieuwe pandemie binnen drie maanden kunnen starten met vaccinproductie en binnen twaalf maanden miljoenen vaccins kunnen leveren. Iedere locatie is gericht op een specifiek type vaccin. In Nederland werd Bilthoven Biologicals geselecteerd als productielocatie voor virale vector vaccins. Sinds anderhalf jaar is de locatie operationeel en klaar om in actie te springen mocht dit nodig zijn. 

Logistiek

In Bilthoven worden al sinds decennia vaccins op grote schaal geproduceerd, onder andere voor het rijksvaccinatieprogramma. Tot 2012 gebeurde dat onder de vlag van het Nederlands Vaccin Instituut en sindsdien opereren ze onder de naam Bilthoven Biologicals, een dochteronderneming van het Serum Institute of India. Jorrit van Hoorn, Director Corporate Development van Bilthoven Biologicals, onderschrijft het nut van de Pandemic Preparedness faciliteiten. ‘Op het moment dat de WHO een pandemie uitroept en duidelijk is welke vaccins voldoende ontwikkeld en beschikbaar zijn, kunnen deze faciliteiten snel inspringen om de vaccins te produceren. Vaccinontwikkelaars hebben meestal geen grootschalige productiefaciliteiten en voldoende personeel ter beschikking.’ 

Bij de grootschalige productie van vaccins spelen tal van potentieel beperkende factoren mee, aldus Van Hoorn. ‘Er zijn misschien wel 500 verschillende materialen nodig in de productie, die allemaal kritiek kunnen worden. De logistiek voor al deze materialen moet goed geregeld zijn. Dat doen we door afspraken te maken met alle verschillende leveranciers, veiligheidsvoorraden aan te houden en alternatieve leveranciers te activeren.’ Ook het biologische proces van vaccinproductie zelf kent veel variabelen. ‘De technische procescondities en -parameters zijn van invloed op het biologische proces van de celgroei en virusinfectie om tot een vaccin te komen. Deze moeten zo worden ingesteld dat de omstandigheden controleerbaar zijn en het proces reproduceerbaar is.’ 

Bulkproductie

Sinds de selectie als Pandemic Preparedness faciliteit heeft Bilthoven Biologicals, naast haar bestaande productiefaciliteiten, in korte tijd twee nieuwe voorzieningen gerealiseerd. ‘We hebben sinds anderhalf jaar een nieuwe faciliteit met bioreactoren van 2000 liter voor bulkproductie waarmee we, afhankelijk van het specifieke vaccin, 300 miljoen doses per jaar kunnen maken en een nieuwe voorziening met steriele afvulfaciliteit. Deze nieuwe fabrieken zijn binnen twaalf maanden gebouwd.’ Hierbij kreeg het Bilthovense bedrijf hulp van het Indiase moederbedrijf, vertelt Van Hoorn: ‘Het Serum Institute loopt wereldwijd voorop qua kennis van vaccinproductie en het opschalen daarvan. Het instituut produceert jaarlijks 1,5 miljard doses vaccin en ze hebben zo’n 8.000 hoogopgeleide mensen, veelal PhD.’s, in dienst.’

De nieuwe faciliteiten van Bilthoven Biologicals betekenen een flinke capaciteitsuitbreiding. De productielijnen worden niet alleen gebruikt in geval van een pandemie. ‘Sterker nog’, zegt Van Hoorn, ‘Om er zeker van te zijn dat ze functioneel zijn op het moment dat het moet, worden ze continu gebruikt en onderhouden. We gebruiken ze bijvoorbeeld om in opdracht van bedrijven vaccins te produceren voor vaccinatiecampagnes.’ Met deze klanten worden afspraken gemaakt, mocht het komen tot een pandemie waarbij de installaties nodig zijn. ‘We hebben een script om op korte termijn op grote schaal operationeel te kunnen zijn. In totaal heeft Bilthoven Biologicals bijna 500 medewerkers, waarvan een deel werkzaam is voor de Pandemic Preparedness faciliteiten. Ten tijde van een pandemie schuiven we met personeel, om snel te kunnen reageren. De werkzaamheden moeten worden uitgevoerd volgens GMP [Good Manufacturing Practice, red.] procedures, daarom kun je niet zomaar mensen van buitenaf inhuren.’

Hantavirus

Van Hoorn snapt dat de berichten over de uitbraak van het Hantavirus op de Hondius meteen worden gelinkt aan de coronaperiode. Toch staan ze in Bilthoven bij dit soort nieuws niet direct in de startblokken. ‘Gelukkig wordt niet iedere virusuitbraak een pandemie. Dat kan goed worden voorspeld. We zijn ook betrokken bij de Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI). Deze non-profit organisatie onderzoekt welke virussen potentieel pandemisch kunnen worden en investeert in onderzoek naar mogelijke vaccins. Door hier nu in te investeren, hoef je niet op nul te beginnen als er echt een pandemie ontstaat.’