Verdieping

Middeleeuws blauw-mysterie opgelost

4 juni, 2020

Middeleeuws blauw-mysterie opgelost

Beeld: Shutterstock
De structuur van een bepaalde blauwtint uit de middeleeuwen afkomstig van een plantje is eeuwenlang een raadsel geweest. Maar nu is de molecuulstructuur van het blauw eindelijk opgehelderd.

De structuur van een bepaalde blauwtint uit de middeleeuwen afkomstig van een plantje is eeuwenlang een raadsel geweest. Maar nu is de molecuulstructuur van het blauw eindelijk opgehelderd, staat in Science Advances.

De blauwe kleur die mensen zo’n duizend jaar geleden uit het plantje Chrozophora tinctora haalden, gebruikten kunstschilders als kleurstof die ze in boekprenten en schilderijen verwerkten. Het molecuul echter dat de blauwe kleur veroorzaakt, bleef lange tijd verborgen. Maar nu heeft een interdisciplinair team uit Portugal het mysterie opgelost. Daarvoor volgden ze nauwgezet een aantal middeleeuwse manuscripten, waaronder The book on how to make all the colour paints for illuminating books.

De oude handleidingen volgend, plukte een aantal van de onderzoekers de vruchtjes van C. tinctora met de hand tussen juli en september in drie achtereenvolgende jaren. De verhandelingen waarschuwden om de zaadjes uit de vruchten niet te pletten, dus weekten ze de geplukte vruchten in een methanol/water-mengsel, dat na een tijdje blauw kleurde.

Na het verwijderen van het methanol, isoleerden de Portugezen de blauwe kleurstof en analyseerden het met high-performance-liquid-chromatography-diode-array-detector, massaspectrometrie en NMR. Ze vonden twee rotameren – isomeren waarvan je andere spectra krijgt doordat een deel van het molecuul draait – gebaseerd op een geglycosyleerde dimeer van hermidine, die ze chrozophoridine hebben genoemd (zie afbeelding). Het molecuul valt niet onder de types kleurstoffen die al bekend waren, namelijk anthocyanides en indigo, maar is een klasse op zichzelf.

Met de opheldering van chrozophoridine is een eeuwenoude puzzel eindelijk opgelost en kun je kijken naar de restauratie van oude schilderingen die deze blauwtint gebruikten. De onderzoekers beloven dat dit niet het laatste woord over dit molecuul is.

Nabais, P., et al. (2020). Science Advances, 6(16)

 

Nog geen opmerkingen

Meer Verdieping
Zout geeft het startschot
06 okt 2026 — Renée Canrinus-Moezelaar
Ideale habitat voor industriële premières
06 okt 2026 — Jacqueline van Gool
'We gaan dit gewoon doen'
06 okt 2026 — Esther Thole
Tegen de klok
15 sep 2026 — Ruben Boot
C2Weekly nieuwsbrief
weekly

Mis geen enkel bericht met onze nieuwsbrief C2Weekly

Elke woensdag in je inbox: het laatste chemie- en life sciences nieuws uit Nederland en Vlaanderen, aangevuld met analyses, achtergronden en meer!

Inloggen

Nog niet geregistreerd?

Registreer je gratis en ontvang de nieuwsbrief, creëer je eigen profiel en reageer op onze artikelen.

Not registered yet?

Register for free and receive our newsletter.

Inloggen voor leden van de KNCV, KVCV, NBV en NVBMB

  • Log in het met het e-mailadres waarmee je bij je vereniging bekend bent. Weet je niet welk e-mailadres dat is? Kijk dan op welk adres je de digitale nieuwsbrief van je vereniging ontvangt.
  • Als je nog niet eerder ingelogd hebt moet je een nieuw wachtwoord aanmaken. Klik hiervoor op ‘wachtwoord resetten’.