Zoutproductie is ‘oude’ industrie en tegelijkertijd essentieel voor de chemische industrie van vandaag én morgen. Op Chemie Park Delfzijl neemt zoutproducent Nobian daarom nog steeds een centrale plek in met verbindingen naar veel van de omliggende fabrieken. Site Director Robert Jan Poppen verwelkomt de groeiende bedrijvigheid op het park. ‘Ik vind het superleuk om met al die partijen samen te werken aan een nieuwe, duurzame Nederlandse chemische industrie.’

Weinig zaken zijn zo vanzelfsprekend als zout. We associëren het vooral met eten, maar zout is een cruciale grondstof voor de chemische industrie. Iets dat ook veel chemici nog wel eens vergeten. Op Chemie Park Delfzijl kunnen ze in ieder geval niet zonder, vertelt Robert Jan Poppen, site director bij Nobian tijdens ons gesprek in zijn kantoor. ‘Zonder zout hadden we hier niet zo veel bedrijven gehad. Het is voor ons de ultieme grondstof. Voor Nobian, voor onze klanten, voor vele alledaagse producten én voor oplossingen die bijdragen aan de energietransitie.’

Zuivere bronnen

We kijken uit op een levendig bedrijventerrein met uiteenlopende industrie. Maar zo zag het er hier niet altijd uit. De eerste, ondergrondse zoutvoorraden werden ontdekt in Twente, waarna in 1918 de Koninklijke Nederlandse Zoutindustrie werd opgericht – een voorloper van Nobian. Dit bedrijf loste het zout onder de grond op, en pompte het omhoog. Al snel werden er ook zoutvoorraden gevonden in Winschoten en Veendam. Poppen: ‘Dit waren heel zuivere bronnen, met weinig vervuiling. Dus dat bood mogelijkheden in deze regio.’

In Delfzijl kwam een zoutfabriek en in 1956 startten ze daar ook met de bouw van een fabriek om de pekel met behulp van elektrolyse te splitsen. Dit bleek de start van een grote industriële keten. ‘Als je zout splitst met elektrolyse krijg je drie producten: chloor, natronloog en waterstof’, zegt Poppen. ‘Dit zijn allemaal belangrijke ingrediënten voor allerlei andere chemische processen.’ Volgens een onderzoek dat Nobian in 2022 liet uitvoeren gebruikt rond de 40 procent van de organische chemie in de industrie chloorverbindingen. ‘In eindproducten zoals PVC en aluminium, maar bijvoorbeeld ook als katalysatoren.’ Natronloog doet daarvoor nauwelijks onder. ‘Batterijen, zeep, geneesmiddelen – allemaal kun je ze maken met behulp van natronloog.’

Allemaal verbonden

In Delfzijl verzamelen zich daarom veel bedrijven die deze grondstoffen nodig hebben. Poppen trekt enthousiast een foto van het Chemie Park van de muur en laat zien hoe de verschillende fabrieken met elkaar zijn verbonden. Pijpleidingen die de chloor meteen na de elektrolyse naar kunstvezelproducent Teijin Aramid leiden, stoom die zich vanuit de gasturbines verspreidt over het terrein. ‘Het is allemaal met elkaar verbonden’, zegt Poppen trots. ‘Al is dit wel alweer een oude foto, inmiddels zijn er weer dingen veranderd.’ Het laat ook zien dat Chemie Park Delfzijl continu in beweging is.

Dat geldt overigens ook voor de zoutproductie zelf. Dit proces is niet al te ingewikkeld zou je zeggen: je zuivert de pekel, verdampt het water en droogt het zout. Maar Poppen ziet altijd ruimte voor verbetering: ‘Ik werk hier al meer dan 20 jaar, en in die tijd hebben we nooit stilgestaan. We blijven optimaliseren en verduurzamen, zodat we bijvoorbeeld beter gebruik te maken van de stoom die we produceren of minder stroom te verbruiken.’ Dat proces is namelijk vrij energie-intensief, net als andere stappen in de productie, zoals het indampen van de natronloog tot een hogere concentratie. Poppen: ‘Tussen de 60 en 70 procent van onze kosten zijn energiekosten, dus alles wat we daar kunnen besparen is mooi meegenomen. Zo hebben we sinds 2020 een nieuwe soda-doseerinstallatie. Hiermee besparen we veel energie, omdat we minder water hoeven te verdampen.’ Hij wijst naar de foto: ‘Die staat hier nog niet eens op!’

Vereniging van eigenaren

Poppen is er trots op dat Nobian continu blijft verbeteren, en daardoor vaak zelfs vooroploopt. ‘Door de jaren heen hebben we al vaak initiatieven geïmplementeerd die op dat moment misschien niet de standaard waren. Zo hadden wij in de jaren 80 als een van de eerste in Nederland nieuwe gasturbines [die veel schoner en efficiënter waren, red.] en werken we al vele jaren aan elektrificatie. Dit soort initiatieven vragen vaak om een langetermijnblik. Ze vergen forse investeringen die zich niet altijd direct terugbetalen. Maar het is wel belangrijk voor de toekomst.’ Zo was Nobian het eerste bedrijf dat zogenoemde maatwerkafspraken maakte met de Nederlandse overheid om al in 2030 al CO₂ neutraal te zijn. ‘De overheid helpt ons met financiering bij de overgang naar elektrisch aangedreven warmtepompen in Delfzijl en Hengelo, zodat we veel uitstoot kunnen verminderen.’ Helaas vragen sommige trajecten op dit moment om een pas op de plaats. ‘Vergunningstrajecten duren langer, energie- en netwerkkosten zijn hoog en investeerders kijken daardoor kritischer naar dit soort grootschalige projecten.’

Toch blijft Nobian zich inzetten voor verduurzaming en blijft Poppen werk maken van hun voorbeeldrol in de energietransitie. Daarvoor werkt Nobian veel samen met de andere bedrijven op het park. ‘We hebben een soort Vereniging van Eigenaren, waarmee we samen plannen maken en problemen aanpakken. Zo kunnen we heel snel grote impact maken.’ Van oudsher produceert en levert Nobian stoom en andere voorzieningen aan vrijwel alle bedrijven op het park. ‘Dat is de meest efficiënte wijze van energiegebruik.’ Een ander voorbeeld is een project waarbij Nobian samen met bedrijven op de site werkt aan het verminderen van drinkwatergebruik door water uit het pekelproces opnieuw te benutten. Chemie Park Delfzijl gebruikt jaarlijks 1 miljoen kuub drinkwater, een significant deel van de circa 45 miljoen kuub die de hele provincie Groningen gebruikt. ‘We willen dit verminderen door hergebruik van het proceswater van ons pekelproces. Dat vergt natuurlijk wel afstemming, want dat is ander water en apparatuur moet er wel tegen kunnen. Maar Teijin Aramid is inmiddels al overgestapt, en onder andere Lubrizol zal volgen. Dan hebben we al een half miljoen kuub bespaard.’

Ruimte voor jonge bedrijven

Met zijn aanstekelijke energie en gezamenlijke aanpak wil Poppen ook graag anderen inspireren. ‘We werken veel samen met andere chemische clusters, en die vragen regelmatig hoe wij dingen aanpakken.’ Betrokkenheid met de omgeving is hierbij essentieel, benadrukt hij: ‘Wij houden de omgeving scherp in de gaten en spelen in op behoeftes. We hebben hier voldoende ruimte en een sterk netwerk om ook startende bedrijven te helpen. Iedereen kent elkaar en is benaderbaar, en zo kunnen we veel samen oplossen.’ Toch is hij af en toe wat somber over de staat van de Nederlandse chemische industrie. ‘We kunnen een belangrijke rol spelen in de verduurzaming van Europa. Daarvoor zijn wel de juiste randvoorwaarden nodig: een stabiel beleidskader, duidelijke en consistente regels en energie- en netwerkkosten die internationaal concurrerend zijn. Met die basis kunnen bedrijven blijven investeren en bouwen aan een sterke, duurzame industrie in Nederland.’

Hierin speelt de ‘oude’ chemie zoals zoutproductie of chloorelektrolyse zeker een rol. ‘Ik zie niet zo snel alle chemische processen veranderen, want sommige daarvan hebben zich simpelweg bewezen en doen dat nog steeds’, zegt Poppen. ‘Wij kunnen bijvoorbeeld lastig overstappen naar andere grondstoffen. Maar met onze inzet op het gebied van energie maken we wel ruimte voor jonge bedrijven die zich meer kunnen richten op de grondstoffentransitie.’ Hij is in ieder geval blij dat zoveel innovatieve, nieuwe bedrijven Delfzijl weten te vinden. ‘Het is echt een mythe dat alles beter is in “het westen”. Hier hebben we goede infrastructuur, volop logistieke mogelijkheden en heel veel energie. Ik vind het superleuk om met al die partijen samen te werken aan een nieuwe, duurzame Nederlandse chemische industrie. En als we samen onze schouders eronder zetten, ligt hier een mooie toekomst.’