De procesindustrie in Noordwest-Europa is in haar huidige vorm niet houdbaar, stelt Wim Raaijen in zijn boek SOS Industrie – Ombouwen of verzuipen. Hij beschrijft de sterktes en zwaktes van het geïntegreerde industriële systeem in de regio en geeft een leidraad voor transformatie.  

Sinds de lancering begin juni is SOS Industrie – Ombouwen of verzuipen van Wim Raaijen beland op het bureau van zo’n beetje iedereen die ertoe doet in de Nederlandse en Vlaamse industrie en politiek. Voldoende promotie, laten we maar zeggen. Maar het onderwerp is er ook belangrijk genoeg voor, want boek betoogt hoe we de industrie in Noordwest-Europa weer gezond en toekomstbestendig kunnen maken.

Scheuren en kwetsbaarheden

In het eerste deel beschrijft Raaijen, journalist en voormalig hoofdredacteur van Industrielinqs, het geïntegreerde industriële systeem in ‘Mega Cluster Europa’. Hij doelt hiermee op de verschillende industrieclusters in Nederland, België, Duitsland en Noord-Frankrijk. Deze industriegebieden zijn nauw met elkaar verweven en versterken elkaar. Dat is altijd een kracht geweest, maar het oude – op fossiele grondstoffen draaiende – systeem vertoont inmiddels scheuren en de kwetsbaarheden komen op pijnlijke wijze aan het licht. De oorzaken? Daarover lezen we dagelijks: concurrentie uit Azië, het Midden-Oosten en de VS; Europese bureaucratie en strenge vergunningseisen; lange procedures; netcongestie; hoge kosten; gebrek aan gekwalificeerd personeel en voldoende kapitaal, enzovoorts, enzovoorts. Vrijwel alle stakeholders in de industrie hebben hierover al de noodklok geluid en talloze rapporten roepen op tot ingrijpen. De industrie moet in transitie en moet daarbij geholpen worden. 

Raaijen laat het daar gelukkig niet bij. De auteur sprak gedurende zijn decennialange loopbaan met legio mensen uit de praktijk. Hij construeerde op basis van de vele ontmoetingen en een gedegen, diepgaande kennis van de industrie in de regio een ideaalbeeld voor de toekomst van de sector. In het tweede en derde deel van het boek somt hij talloze innovaties, ontwikkelingen en handreikingen op, die het fundament kunnen vormen voor verandering. Met het oog op het klimaat, geopolitieke veranderingen en de knelpunten waarmee de industrie nu te maken heeft moeten zowel de energie- als de grondstoffenvoorziening op de schop. Daarbij moeten we volgens Raaijen uitgaan van de bestaande kracht van de gezamenlijke Noordwest-Europese industrie. Dus niet afbreken, maar ombouwen is het devies.

Reddingsplan

We moeten overstappen van een ‘License to Operate’ naar een zogenaamde ‘License to Change’ voor de industrie, aldus Raaijen. Van een status quo naar een actieve verandering en verbetering door zowel de industrie als overheden en andere stakeholders. Daarbij kan hij er niet omheen dat alleen goede wil niet voldoende is. Geld is vaak leidend. Vooral omdat steeds meer fabrieken in handen zijn van grote internationale spelers. Deze concerns hebben hun hoofdkantoor in Houston, Riyad of Tokio en sites overal ter wereld. En daarmee ook steeds minder binding met de achterban in Europa. Ze sturen op winstmaximalisatie voor aandeelhouders en dat leidt tot snijden in verliesgevende Europese assets. Gaan multinationale kolossen inzien dat een langetermijnvisie in Europa voordeliger kan uitvallen dan een quick win? En gaan overheden gezamenlijk optrekken met de sector om de transformatie mogelijk te maken?

Voor de neutrale lezer biedt het boek een interessante analyse van de Noordwest-Europese procesindustrie, de grensoverschrijdende belangen en een overzicht van alle nieuwe ontwikkelingen die er spelen. Voor beleidsmakers, captains of industry en andere belanghebbenden kan het de basis zijn voor meer. In de appendix van het boek is een heus reddingsplan voor Mega Cluster Europa opgenomen. Het is te hopen dat iedereen die het boek al ontving in ieder geval deze vijf pagina’s ter harte neemt.