Een chemische fabriek bouwen is geen sinecure. Al helemaal niet als je als klein, jong en innovatief bedrijf de stap wil zetten naar een serieuze installatie. Je hebt kennis, geld, tijd en vooral ook stabiliteit nodig. Met het 10x10x10 collectief bundelen groene chemie-pioniers in Noord-Nederland nu hun krachten. ‘Wij zijn ondernemers die kansen zien en door samen op te trekken, vergroten we die kansen voor iedereen.’

Is dan het ganse land weggezakt in gemopper over het gebrek aan (politieke) daadkracht? Nee, in een klein hoekje aan de noordgrens biedt een groep ondernemers dapper weerstand tegen dit lethargische geklaag. Met het 10x10x10 initiatief lanceren ze een optimistische, ‘handen uit de mouwen’ aanpak om de nieuwe, en dus groene, chemische industrie in Nederland van de grond te krijgen. De komende 10 jaar gaan ze 10 nieuwe showcase fabrieken bouwen in Noord-Nederland en mikken ze op minimaal €1 miljard aan investeringen.

‘We zeiden tegen elkaar, laten we als ondernemers gewoon de kar trekken’, vertelt  Ton Vries, ceo van BioBTX en een van de initiatiefnemers. We zitten in de gezamenlijke koffie-/lunch-/vergaderruimte in het bedrijfsverzamelgebouw op de Groningense Zernike Campus waar BioBTX kantoor houdt. Ook aangeschoven zijn mede-kartrekkers Marc den Hartog, ceo van ChainCraft en Joost Paques, ceo van Paques Biomaterials.

Het plan oogt glashelder, maar nog even voor de lezers, wat gaan jullie precies doen?

Paques: ‘We gaan dus 1 miljard investeren…’

‘En tegen anderen zeggen we, jullie mogen meedoen’, vult Vries meteen aan. ‘Dat is een heel aantrekkelijke propositie voor andere partijen en ook voor de politiek en voor bestuurders, want zij kunnen dit ondersteunen zonder dat ze meteen zelf geld moeten bijdragen.’

Den Hartog: ‘Het is niet alleen voor ons als ondernemers fijn om samen op te trekken, ook voor andere stakeholders is het heel fijn dat er een collectief is, een club. Dat maakt onze boodschap sterker en het is voor anderen makkelijker om mee te praten. Je weet waar je moet zijn en dat het geluid breder wordt gedragen. We hebben allemaal onze eigen bedrijven, met ieder een eigen strategie, tempo en belangen, maar de grote gemene deler is helder: we willen de nieuwe, groene chemie hier bouwen en daarbij lopen we allemaal tegen dezelfde obstakels aan.’

Vries: ‘We hebben dezelfde problemen en door samen op te trekken kunnen we in het proces zaken aankaarten en veranderen, denk bijvoorbeeld aan vergunningen en contracten.’

De kracht van dat gezamenlijke zie ik, maar nogmaals, hoe gaan jullie dit voornemen om grootschalig te investeren en nieuwe fabrieken te bouwen in de praktijk brengen?

Paques: ‘Je moet het zien als een funnel-aanpak. We weten nu nog niet precies wie wat waar gaat bouwen, maar als je in Noord-Nederland iets wil doen in de groene chemie, dan kun je je bij ons melden en met een plan komen.’

Den Hartog: ‘Het gaat dan om bedrijven die zich hier willen vestigen, bouwen en investeren. En die zelf ook iets willen bijdragen aan het collectief, dat is heel belangrijk.’

En bijdragen betekent dan…?

Vries: ‘Dat bijdragen zit onder meer in het delen van kennis. Als je gaat bouwen, dan ga je praten met grote gevestigde partijen en dat gaat over serieuze contracten. In plaats van dat iedereen dat steeds opnieuw zelf helemaal moet doorgronden, kunnen we hier als groep bij helpen.’

Den Hartog: ‘We kunnen onderling veel van elkaar leren, juist op die zaken als vergunningen, contracten, regelgeving, etc.’

Zo kun je misschien makkelijker obstakels omzeilen, maar gaat dat ook helpen om  procedures te veranderen?

Paques: ‘Kijk, als ik aanklop bij de overheid omdat een vergunning te lang op zich laat wachten of er klopt iets niet in het proces, dan kunnen ze weinig.  Ze kunnen niet een individueel bedrijf helpen. Maar als je als groep bedrijven aangeeft waar het procedureel vastloopt en hoe het anders kan, dan is dat voor overheden en ministeries heel aantrekkelijk omdat ze wel een sector willen en kunnen steunen.’

‘Uiteindelijk bepaalt de markt welke technologie en producten technisch en economisch de beste zijn’

Marc den Hartog, ChainCraft

Vries: ‘En de bonus voor bestuurders is dat ze zien dat hier, doordat wij samen optrekken, de vergroening hier nu echt vormkrijgt en dat het leidt tot een complete hub van activiteit. Er groeit een heel…’

Paques breekt lachend in: ‘Je bedoelt een ecosysteem, maar jij hebt een hekel aan dat woord.’

Maar zijn er niet al genoeg collectieven die hiermee bezig zijn?

Den Hartog: ‘We gaan met onze aanpak niet andere clubs dupliceren. Wij zijn nadrukkelijk geen belangenbehartiger en ook geen brancheorganisatie. We zijn allemaal ondernemers die kansen zien in de groene chemie en we zien ook dat we door samen op te trekken die kansen voor iedereen kunnen vergroten.’

Vries: ‘Door het zo aan te pakken creëer je een versneller, want we kunnen ook samen kijken waar een bedrijf het best past. Dan kijk je naar de logistiek, naar de watervoorziening, etc.’

Paques: ‘Wat ik graag zou zien is dat andere clubs ons opzoeken, denk bijvoorbeeld aan de netbeheerder. Daarmee wil je graag voor de komende jaren afstemmen wat er in de planning staat qua bouwen en wat daarvoor nodig is. En niet opeens aankomen met “Er komt hier een nieuwe fabriek, kun je die even aansluiten?”. Het gaat allemaal om de lange termijn, daar moet je op plannen zodat ook partijen als de netbeheerder en anderen daarop kunnen inspelen. Via een collectief kun je dat heel goed doen.’

Jullie poneren heel mooi dat er tien nieuwe fabrieken gaan komen in Noord-Nederland, maar in hoeverre is die ruimte er echt? Of moet je die nog bevechten met andere partijen?

Vries: ‘Die ruimte is er, ook politiek. “Dat kan mooi daar” is toch wel de overheersende mening bij overheden en bestuurders.’

‘Dit werkt vooral ook als een hefboom voor andere investeerders’

Ton Vries, BioBTX

Den Hartog: ‘Ruimte betekent ook langetermijnvisie en stabiliteit. Dat hebben we nodig. Wat we allemaal zien is dat te vaak processen gaandeweg weer worden aangepast. Je zit in een subsidieronde en dan blijkt het geld opeens toch al op, of fondsen worden stopgezet, of eerst is het first come, first serve maar dan wordt het toch een loting, of het geld is niet volledig besteed in het juiste jaar en dan verdwijnt het naar de algemene middelen. Daar loop je steeds weer tegenaan. Wat in deze procedures niet wordt gezien is dat geld een waarde heeft in de tijd. Als de planning niet klopt, dan kan het geld er wel zijn, maar dan komt het te laat. De ondernemer is dan inmiddels al failliet.’

Vries: ‘Daarom hebben wij met z’n allen gezegd, we gaan niet langer wachten, maar gaan dit gewoon zo doen.’

De middelen komen deels wel via de overheid uit de Nij Begun-gelden, het ‘compensatiefonds’ voor de schade door de gaswinning in Groningen en Noord-Drenthe. Loop je dan niet tegen dezelfde problemen aan?

Vries: ‘Nee, want dat programma gaat juist over de lange termijn, met een looptijd van dertig jaar. Bovendien past het aanjagen van deze nieuwe, duurzame economische activiteit precies in die agenda.’

Den Hartog: ‘Dat gaat nog breder. We zorgen voor economische ontwikkeling en werkgelegenheid en dat geeft ook weer ruimte voor andere onderdelen van de Nij Begun agenda, zoals het instandhouden van voorzieningen op het platteland en levendige dorpskernen.’

Vanuit Nij Begun komt er dan 10 jaar lang een bedrag beschikbaar voor bedrijven?

Vries: ‘Ja, en dat geeft stabiliteit. We weten nu nog niet wie wat wanneer nodig heeft, maar het geeft enorm veel steun om te weten dat als je door de ‘ballotage’ bent en je gaat bouwen dat je weet dat er ook de komende periode geld beschikbaar is. Dat werkt vooral ook als een hefboom voor andere investeerders. Juist voor hen geeft dat zekerheid en daarmee maak je van dat initiële bedrag veel meer. Daarom is die lange horizon zo belangrijk.’

Hoe verhoudt zich dit tot de behoeften van de ‘oude’ chemie? Wordt dat een strijd om middelen en ruimte?

Den Hartog: ‘Nee, helemaal niet. Je moet kijken naar wat de bestaande chemie nodig heeft. Die bedrijven willen best vergroenen en ze willen ook graag overstappen op nieuwe grondstoffen, maar zij kampen met sterk fluctuerende prijzen van hun huidige, fossiele grondstoffen. Dat maakt het voor hen lastig om zich voor de langere termijn vast te leggen op overeenkomsten met leveranciers van alternatieven, terwijl dat juist voor die schalende bedrijven zo belangrijk is. Daarom zou een risicoafdekking voor grondstofprijzen welkom zijn. Dat geeft stabiliteit voor zowel bestaande als opkomende bedrijven. Vergelijk het met de SDE++ regeling voor energieprijzen, zoiets voor grondstoffen zou enorm helpen.’

Vries: ‘Dat maakt je als land ook meer resilient, want dan kun je onafhankelijker van import uit verre regio’s opereren.’

Den Hartog: ’Lokaal geproduceerd, zonder dat je een technologie voorschrijft, want uiteindelijk bepaalt de markt wel welke technologie en producten technisch en economisch de beste zijn.’

Waar zitten de valkuilen?

Paques: ‘Bij de organisatie. We zijn dit nu allemaal aan het doen, naast onze eigen bedrijven, maar als dit vol gaat lopen…’

Vries: ‘…je hebt een paar mensen nodig die daarvoor willen gaan en dan kun je een heleboel bereiken.’

Den Hartog: ‘Maar de factor geld is zeker ook een punt. Wat ik eerder al zei, geld heeft een waarde in de tijd dus de beschikbare instrumenten moeten zo ingericht zijn dat het past in de planning van bedrijven.’

Nog even over de fysieke ruimte, daar is continu gedoe over. Zien jullie daar nog problemen met andere sectoren die ook ruimte nodig hebben?

Den Hartog: ‘Nee, onze initiatieven vergroten juist ook de toekomstbestendigheid van andere bestaande bedrijven.’

‘Het grote voordeel is dat we niet vastzitten aan het verleden, wij beginnen met een schone lei’

Joost Paques, Paques Biomaterials

Paques: ‘En vanuit Nij Begun is er ook die sterke sociale agenda en daar dragen we ook aan bij, zoals Marc eerder aangaf.’

Maar er is natuurlijk ook een sterke beweging die de ruimte open wil laten, die rust wil en die de industrie het liefst helemaal ziet vertrekken.

Paques: ‘Nou, er blijft hier heel veel ruimte hoor.’

Den Hartog: ‘Het managen van tegengeluid hoort wat mij betreft ook gewoon bij ondernemen. Als je in een vol land als Nederland wil bouwen, dan moet je dat altijd doen op een manier die anderen erbij betrekt en waar je rekening meehoudt.’

Vries: ‘Mijn ervaring tot nu toe is dat het overgrote deel van de mensen in de omgeving heel geïnteresseerd is en graag ziet dat er nieuwe bedrijvigheid komt.’

Paques: ‘Het grote voordeel is dat wij niet vastzitten aan het verleden. Wij beginnen helemaal opnieuw, met een schone lei en dus kunnen we het ook anders aanpakken.’

Tot slot, wat wordt de eerste mijlpaal?

Den Hartog: ‘Het bouwbesluit van BioBTX is echt een grote mijlplaal, dat vind ik meteen al een 10x10x10 resultaat.’