Het begon allemaal niet zoals ze van plan was, maar toch kreeg hoofdredacteur Esther Thole tijdens een lezing over MOFs nieuwe inzichten die stevig zijn blijven hangen.

De uitgangssituatie was uitstekend. Het was uitbundig zomerweer en ik was in Antwerpen voor de EuChems Chemistry Conference die op een briljante locatie middenin de stad, bijkans in de beroemde dierentuin, plaatsvond. Allemaal goede dingen en toch begon de dag suboptimaal. Dat lag overigens helemaal aan mezelf. Net te laat opgestaan, waardoor ik en route naar het congres, ietsje verder weg dan ik dacht, zo’n beetje het Olympisch record snelwandelen moest doorbreken. En ondanks dat het nog vroeg in de ochtend was, zorgde het eerdergenoemde uitbundige zomerweer ervoor dat ik bij aankomst ook oogde als een Olympische snelwandelaar: hijgend, doorweekt en met een hoofd als een tomaat.

En in de hele situatie was die eerste, cruciale kop koffie er totaal bij ingeschoten. Maar goed, dacht ik, dat is op een congres meestal geen probleem. Totdat ik bij binnenkomst erachter kwam dat de eerste koffie pas ná de openingslezing werd geserveerd. Toen zakte me de moed een beetje in de schoenen, want nu moest ik zónder koffie en behoorlijk verlept een uur lang gaan luisteren naar de chemie van metal organic frameworks, niet bepaald mijn forte.

‘Nu moest ik zónder koffie een uur lang gaan luisteren naar de chemie van metal organic frameworks’  

Toch was die lezing wel de reden dat ik zo stevig had doorgestapt, want de spreker was Susumu Kitagawa, regerend Nobelprijswinnaar (samen met collega MOF-experts Robert Robson en Omar Yaghi). Hoewel ik van MOFs niet veel gatenkaas heb gegeten (flauw, I know) was ik benieuwd of Kitagawa me meer in dit onderwerp kon trekken. En dat deed hij, maar op een totaal onverwachte manier. Nadat hij in hoog tempo had geschetst hoe we van onze huidige digging society naar een separation society gaan, dat na de dominantie van vaste stoffen (kolen) en vloeistoffen (olie) het tijdperk van de gassen is aangebroken en dat ‘lucht het onzichtbare goud is’ —allemaal boeiende observaties— kwamen we terecht bij zijn liefde voor tal van filosofen en hoe hij daar als student houvast probeerde te vinden om zijn denken te vormen en zo richting te geven aan zijn onderzoek.

Dat zette hem op het spoor van ‘het nut van het nutteloze’. Hierdoor kantelde zijn beeld over ‘niets’. Dus in kristallen waar tussen de atomen ‘niets’ is, zit dus wel iets anders, namelijk ‘ruimte’. Lege ruimte kun je zien als niets, maar ook als een plek om te benutten. Zie hier de conceptuele geboorte van de MOFs met hun nanospaces.

Het nutteloze blijkt nuttig. Als je er maar even anders naar kijkt. Of ik sindsdien meer weet over de chemie van MOFs durf ik niet te beweren, maar Kitagawa’s manier van omdenken is stevig blijven hangen. Niets = ruimte. Waar niets is kun je van alles creëren. De ondernemers die we spraken in deze speciale editie brengen die filosofische overpeinzing alvast vol overgave in de praktijk.  

Dit redactioneel verschijnt in C2W | Mens & Molecule nummer 7, een speciale editie in samenwerking met Groningen Seaports.