We vinden het vaak lastig te accepteren dat een machine iets beter kan dan de mens, weet columnist Enith Vlooswijk. Maar die houding is niet zonder risico’s. ‘De virologen doen me een beetje aan mijn oma denken.’ 

Mijn moeder kan zich nog herinneren dat haar moeder, mijn oma, in de jaren vijftig haar allereerste wasmachine kreeg. Het was, in de woorden van mijn moeder, een ‘langzaam-draaier’ met een wringer erbovenop. Mijn oma, bepaald geen pionierstype, had de aanschaf jarenlang uitgesteld. ‘Dat kan nooit zo schoon worden als wanneer ik het zelf doe’, was haar argument. Pas toen niet meer te ontkennen viel dat die nieuwerwetse machine werkelijk veel werk uit handen haalde, ging mijn oma overstag.  

Het idee dat een machine iets sneller, efficiënter of domweg beter doet dan de mens, vinden we vaak onverteerbaar, of simpelweg lachwekkend. De Volkskrant interviewde onlangs enkele virologen over Evo, een AI-model dat onderzoekers van Stanford University en onderzoeksinstituut Arc hadden getraind op de erfelijke codes van miljoenen bacterievirussen. Op basis daarvan verzon Evo recepten voor nieuwe virussen, die vervolgens uitstekend in staat bleken om bacteriekolonies te besmetten en de nek om te draaien. 

Goed nieuws voor de medicijnindustrie, maar biosecurity experts waarschuwden direct voor de keerzijde van het nieuws: wat als kwaadwillenden deze methode inzetten voor de productie van biologische wapens? De Volkskrant wilde graag weten hoe Nederlandse virologen hier tegenaan kijken. Viroloog Ron Fouchier van het Erasmus MC vond het Stanford-experiment ‘ongelooflijk gehypet’. ‘Vier slimme menselijke virologen kunnen dit ook’, citeert De Volkskrant hem. Frank van Kuppeveld, moleculair bioloog van de Universiteit Utrecht, moest toegeven dat de ontwikkelingen ‘verschrikkelijk hard’ gaan. Maar, zei hij, het lab blijft gewoon mensenwerk. ‘Virussen kweken begint gewoon met een ampul cellen die je moet kweken, om die virussen te vermeerderen.’ 

Viroloog Ron Fouchier van het Erasmus MC vond het Stanford-experiment ‘ongelooflijk gehypet’

De virologen doen me een beetje aan mijn oma denken. Protocollen voor de productie van virussen zijn op internet te vinden, stukjes DNA en RNA zijn met een muisklik online te bestellen. Cloud laboratoria bieden volledig op afstand bestuurbare laboratoriumapparatuur voor biosynthetisch onderzoek. De regelgeving verschilt per land en loopt over het algemeen achter op de snelle technologische ontwikkelingen. Zo kun je screenen op ‘gevaarlijke sequenties’ die het lab verlaten, maar de screeningtool zelf zal moeilijk up to date te houden zijn. Zelfs als de meeste cloud laboratoria nauwlettend bijhouden welke virussen hun machines in elkaar zetten voor welke klanten, zelfs als ze ingenieuze vangrails hebben ingebouwd om riskante bestellingen te onderscheppen, hoeft er maar een bedrijf te zijn, ergens in de VS, Azië, of waar dan ook, dat bereid is om tegen betaling een oogje dicht te knijpen.  

Mijn oma kende het woord ‘hype’ niet, maar ook zij beweerde dat een kranige huisvrouw (geholpen door haar dochters) hetzelfde kon als die nieuwe machine. Daarin had ze in zekere zin gelijk. Wat ze niet begreep, was dat haar kleindochter tachtig jaar later met een enkele druk op de knop de was zou doen, zonder enig benul van soorten zeep, wasramen en wringers. Ik zie daarvan voornamelijk voordelen: de wasmachine heeft zeker bijgedragen aan de emancipatie van de vrouw. Hoewel AI veelbelovend is als het gaat om de ontwikkeling van nieuwe medicijnen, lijken sommige risico’s mij helaas een stuk zorgwekkender dan die van de wasmachine.